Glazen speciaalbier in verschillende kleuren op een houten tafel
Alles over speciaalbier

Speciaalbier

Alles wat geen gewone pils is, en dat is nogal wat. De Beer legt uit wat erin zit, hoe het gebrouwen wordt en welke stijlen je tegenkomt.

Wat is speciaalbier?

Speciaalbier is bier dat afwijkt van de standaard pils. Denk aan blond, tripel, witbier, IPA, stout of een zuur bier. Het verschil zit in de keuzes van de brouwer: andere mouten, meer of andere hop, een gist met een eigen smaak, soms fruit, kruiden of maanden op een houten vat. Daardoor heeft speciaalbier meer smaak, en die loopt uiteen van licht en fris tot donker en vol.

In België en Nederland is het een heel oude traditie, denk aan abdijbieren en trappisten. Sinds een jaar of vijftien komt daar een golf kleine brouwerijen bij die alles uitproberen wat er met bier kan. Daardoor is er nu meer te kiezen dan ooit.

De ingrediënten van bier: water, graan, hopbellen en gist

Water, mout, hop en gist

Meer is er niet nodig voor bier. Wat de brouwer met die vier doet, bepaalt wat er in je glas komt.

  • Water

    Ruim negentig procent van je bier. De mineralen erin doen ertoe: zacht water past bij een frisse pils, hard water bij een bittere Engelse ale.

  • Mout

    Meestal gerst, soms tarwe, haver of rogge. Mout levert de suikers voor de gisting. Hoe verder geroosterd, hoe donkerder het bier en hoe meer karamel, koffie of chocola je proeft.

  • Hop

    Geeft bitterheid en geur. Afhankelijk van de soort ruik je citrus, dennennaalden, tropisch fruit of iets kruidigs. Hop houdt bier bovendien langer goed.

  • Gist

    Maakt van suiker alcohol en koolzuur, en zorgt voor een groot deel van de smaak. De banaan in een weizen en het peperige in een saison komen van de gist.

Van graan tot glas

Zo wordt bier gemaakt

Elke brouwer werkt anders, maar de route is altijd dezelfde.

  1. Mouten

    Het graan wordt geweekt tot het gaat kiemen. Daarbij ontstaan enzymen die later zetmeel in suiker kunnen omzetten. Daarna wordt het gedroogd. Op een lage temperatuur blijft de mout licht, langer en heter drogen of roosteren geeft donkere mout met meer karamel of koffie.

  2. Maischen

    De gemalen mout gaat met warm water in de ketel. De enzymen worden weer actief en zetten het zetmeel om in suikers. Daarna wordt de vloeistof gefilterd: het zoete wort gaat door, de uitgetrokken graanresten (bostel) blijven achter en gaan vaak als veevoer naar een boer.

  3. Koken

    Het wort kookt meestal een uur of langer. Hop die vroeg in de ketel gaat, geeft vooral bitterheid. Hop die aan het eind volgt, geeft vooral geur. Daarna moet het wort snel afkoelen, zodat de gist erbij kan.

  4. Vergisten

    De gist eet de suikers op en maakt er alcohol en koolzuur van. Bij bovengisting gebeurt dat rond kamertemperatuur en ontstaan fruitige, kruidige smaken, zoals in blond, tripel en de meeste ales. Bij ondergisting werkt de gist koud en traag, en dat geeft een schone smaak, zoals bij pils en bock.

  5. Rijpen en bottelen

    Na de gisting rust het bier een tijd, van een paar weken tot maanden op houten vaten. Sommige bieren krijgen bij het bottelen een beetje suiker en gist mee en gisten in de fles verder. Dat laagje bezinksel onderin is dus geen fout, dat hoort erbij.

Soorten speciaalbier

Er bestaan honderden bierstijlen. Dit zijn de stijlen die je in Nederland het vaakst tegenkomt. Het bolletje laat de kleur zien, de balkjes de smaak.

  • Abdijbier
  • Uit België
  • Meestal rond 8% alcohol

Een bovengistend complex blond Belgisch biertype, zoet met een klein bittertje. De smaak is een samenspel van kruidige, fruitige en alcoholische smaken, ondersteund door een zac...

Bitter
Fruitig
Zoet
Zuur
Intens

Meer over tripel →

  • Abdijbier
  • Uit België
  • Meestal rond 6% alcohol

Een blond bier van gemiddelde sterkte, de complexiteit van de Belgische gist is duidelijk aanwezig, dan ruik en proef je aan het subtiele kruidig/fruitige aroma. Heeft een licht...

Bitter
Fruitig
Zoet
Zuur
Intens

Meer over blond →

  • Abdijbier
  • Uit België
  • Meestal rond 11% alcohol

Een bovengistend, zwaar, donker volmoutig biertype met een complexe, zwaar alcoholwarmende smaak. Het is een soort zware versie van een dubbel abdij/trappist type bier.

Bitter
Fruitig
Zoet
Zuur
Intens

Meer over quadrupel →

  • Tarwebier
  • Uit Nederland
  • Meestal rond 5% alcohol

Een uitgebalanceerd, lichtgekleurd, troebel blond bier. De smaak is fris met een zeer licht zuurtje, echt een zomerbier. Wordt vaak geserveerd met een schijfje citroen, dat is w...

Bitter
Fruitig
Zoet
Zuur
Intens

Meer over witbier →

Een zwart bier met in de smaak veel invloeden van de gebruikte mouten; geroosterde smaken, koffie, cacao, maar ook tonen van karamel.

Bitter
Fruitig
Zoet
Zuur
Intens

Meer over stout_ →

Een donkergekleurd moutig bier waarbij de basis van de smaak uit de mouten komt; lichte roast-tonen en karamel. Het bier is mooi vol en soepel.

Bitter
Fruitig
Zoet
Zuur
Intens

Meer over porter →

  • Tarwebier
  • Uit Duitsland
  • Meestal rond 5% alcohol

Een bovengistend Duits tarwebier met uitgesproken fruitige smaken van de gist die vaak met banaan geassocieerd worden. Verder is kruidnagel vaak waarneembaar. Het bier is fris, ...

Bitter
Fruitig
Zoet
Zuur
Intens

Meer over weizen →

Een type barleywine welke niet goed in de Amerikaanse of Engelse categorie past. Vaak een dik, lobbig bier met een stroperig mondgevoel. Gematigde bitterheid, overwegend zoet en...

Bitter
Fruitig
Zoet
Zuur
Intens

Meer over barleywine →

  • Bockbier
  • Uit Duitsland
  • Meestal rond 6% alcohol

Een typisch Nederlands (en Duits) seizoensbier die van oorsprong ondergistend wordt gebrouwen maar tegenwoordig ook bovengistend en in allerlei varianten verkrijgbaar is. Het is...

Bitter
Fruitig
Zoet
Zuur
Intens

Meer over bock →

  • Abdijbier
  • Uit België
  • Meestal rond 6% alcohol

Een dieprood tot koperkleurig bier, gemiddelde sterkte, moutig en complex, tonen van karamel. Esters van de Belgische gist, smaken als gedroogd fruit, kruidigheid en bloemigheid...

Bitter
Fruitig
Zoet
Zuur
Intens

Meer over dubbel →

Een fris, verfrissend licht hoppig en licht moutig bier. Gebrouwen met lager-gist, wat een "cleane" smaak geeft, waardoor de smaken van mout en hop mooi naar voren komen. Blond,...

Bitter
Fruitig
Zoet
Zuur
Intens

Meer over pils →

  • Saison
  • Uit België
  • Meestal rond 6% alcohol

Een lichtgekleurd en droog Belgisch bier. Het bier is verfrissend, redelijk bitter, niet te hoog in alcohol en heeft flink wat koolzuur. De gebruikte gist is fruitig/kruidig, en...

Bitter
Fruitig
Zoet
Zuur
Intens

Meer over saison →

IPA

India Pale Ale, afgekort IPA, is een bierstijl binnen de categorie Pale Ale. Het bier werd voor het eerst gebrouwen in Engeland in de 19e eeuw en was bestemd voor de Londense ma...

Bitter
Fruitig
Zoet
Zuur
Intens

Meer over ipa →

Alle bierstijlen bekijken

Rechtstreeks van Untappd, zonder filter

Dit drinken we nu.

Waar begin je?

Begin bij wat je al lekker vindt. Een paar ingangen:

  • Je drinkt eigenlijk altijd pilsProbeer een saison of een pale ale. Net zo fris, met meer smaak.
  • Je bestelt bij het eten graag rode wijnEen dubbel of een quadrupel: donker fruit, karamel, iets warms.
  • Je koffie drink je zwartEen stout of een porter. Geroosterd, met koffie en cacao.
  • Op een warme dag wil je iets lichtsEen witbier of een weizen. Zacht, fris en een beetje fruitig.
  • Je eet de zure matten als eerste uit de zakDan is een sour of een geuze je bier. Fris en zuur, vaak met fruit.
  • Je houdt van grapefruit en citrusEen IPA. Veel hop, flink bitter en een geur van tropisch fruit.

Vragen over speciaalbier

Wat is het verschil tussen speciaalbier en pils?

Pils is een bierstijl: licht van kleur, helder, ondergistend en fris en droog van smaak. Speciaalbier is in Nederland de verzamelnaam voor bijna alles daarbuiten, van witbier en blond tot IPA en stout. Wie om een speciaalbiertje vraagt, bedoelt meestal: iets met meer smaak dan het standaard pilsje.

Is speciaalbier altijd zwaar?

Nee. Witbier, saison, veel pale ales en de meeste sours zijn licht en fris, en er is steeds meer alcoholvrij speciaalbier. Hoe zwaar een bier is, zegt bovendien weinig over hoeveel smaak het heeft.

Wat is het verschil tussen speciaalbier en craft bier?

Speciaalbier zegt iets over wat er in je glas zit. Craft bier zegt iets over wie het gebrouwen heeft: een kleine, onafhankelijke brouwerij. Bijna elk craft bier is speciaalbier, maar een tripel van een grote brouwerijgroep is wel speciaalbier en geen craft.

Op welke temperatuur drink je speciaalbier?

Lichte, frisse bieren zoals witbier en pale ale rond 6 tot 8 graden. Blond, tripel en saison iets warmer, rond 8 tot 10 graden. Stout, dubbel en quadrupel smaken het best bij 10 tot 14 graden. Te koud en je proeft de helft niet.

Hoe lang is speciaalbier houdbaar?

Kijk op het etiket. Hoppige bieren zoals een IPA drink je het liefst binnen een paar maanden, want het hoparoma zakt snel weg. Donkere, zware bieren en bieren met nagisting op de fles kunnen vaak jaren liggen en veranderen dan langzaam van smaak. Bewaar ze koel, donker en rechtop.

Uit welk glas drink je speciaalbier?

Een glas dat naar boven toe iets smaller wordt, zoals een tulpglas, werkt voor de meeste speciaalbieren: het houdt de geur bij je neus. Een weizen hoort in een hoog tarwebierglas, een stout of quadrupel in een bol glas. Meer daarover lees je bij <a href="/bier-glazen">bierglazen</a>.